Katyń

Zbrodnia Katyńska- wymordowanie na mocy decyzji Biura Politycznego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego z 5 marca 1940 r. przez NKWD na wiosnę tego roku przetrzymywanych w obozach na terytorium ZSRR prawie 19 tys. jeńców wojennych – polskich oficerów – w tym pochodzących z rezerwy. Według szacunków historyków stanowiło to połowę korpusu oficerów Wojska Polskiego, stanowiącą jak to określił np. dr Andrzej Kunert "elitę narodu i kwiat kultury polskiej". Ofiary dokonanej zbrodni były pogrzebane w zbiorowych mogiłach – w Katyniu pod Smoleńskiem, Miednoje koło Tweru i Piatichatkach na przedmieściu Charkowa. Zbrodnia była przeprowadzona w ścisłej tajemnicy, ale już w 1943 r. ujawniono zbiorowe groby w Katyniu (na Smoleńszczyźnie – terenie przejściowo okupowanym przez III Rzeszę Niemiecką), co dało początek nazwie "Zbrodnia Katyńska". Obecnie określa on również wymordowanie ponad 7 tys. osób przetrzymywanych w więzieniach zachodniej Białorusi i zachodniej Ukrainy, niemających statusu jeńca, choć było wśród nich ok. 1 tys. polskich oficerów. Zbrodnia, ze względu na jej ideologiczne umotywowanie względami klasowymi, a faktycznie narodowymi oraz masowość, jest według opinii Instytutu Pamięci Narodowej uważana za ludobójstwo (zbrodnię przeciwko ludzkości) – co jednocześnie jest kwestionowane przez Rosję.

Zbrodni dokonano na części oficerów jednostek Wojska Polskiego uprzednio, w czasie kampanii wrześniowej 1939 r., operujących na wschodnich obszarach II Rzeczypospolitej. Po zawarciu paktu o agresji sowieckiej z hitlerowską III Rzeszą, 17 września 1939 r. zostali oni rozbrojeni i zatrzymani przez Armię Czerwoną i NKWD w utworzonym systemie obozów. W wyniku rozlicznych działań mających miejsce do marca 1940 r., m.in. przemieszczeń, wyselekcjonowaniu osób gotowych do współpracy, aresztowaniach w obozach, praktycznie wszystkich polskich oficerów przetrzymywanych w ZSRR – ok. 15 tysięcy, skupiono w trzech obozach specjalnych: kozielskim, ostaszkowskim i starobielskim.

Przez jakiś czas tylko te fakty były pewne, gdyż od wiosny 1940 roku oficerowie nie dawali znaków życia, w szczególności ich rodziny przestały otrzymywać od nich korespondencję. Spekulacje począwszy od roku 1943 r. były przemilczane lub odrzucane przez ZSRR. Schyłek i rozpad tego państwa pozwolił poznać w pełni przebieg wydarzeń i ich dowody.


W roku 1939 p. Janina widziała się z ojcem po raz ostatni. Jak wielu innych polskich oficerów został on wywieziony do Charkowa. Był to jeden z obozów, w których NKWD dokonywało wyroku na polskiej inteligencji.

Nazwisko Mieczysława Gutowskiego widnieje na liście ofiar Katynia zamieszczonej na wirtualnej ścianie pamięci zbrodni.


____________________________________________________________

The Katyń massacre was a mass execution of Polish citizens ordered by Soviet authorities on March 5, 1940. The estimated number of victims is about 22,000, with the most commonly cited number of 21,768. The victims were murdered in the Katyn forest, the Kalinin (Tver) and Kharkiv prisons and elsewhere. About 8,000 officers were taken prisoner during the 1939 invasion of Poland, the rest being Poles arrested for allegedly being "intelligence agents, gendarmes, spies, saboteurs, landowners, factory owners, lawyers, priests, and officials."

Since Poland's conscription system required every unexempted university graduate to become a reserve officer, the Soviets were able to round up much of the Polish intelligentsia, and the Jewish, Ukrainian, Georgian and Belarusian intelligentsia of Polish citizenship.

In 1939 Janina saw her father for the last time. He was taken to Charków, where there were several murders on Polish military elite.

The name of Mieczysłam Gutowski is on the list on victims killed in Katyń, on the virtual memorial wall.





Ekshumacja masowych grobów w Katyniu, 1943 / Exhumation of the common graves in Katyń






Ekshumacja masowych grobów w Katyniu, 1943 / Exhumation of the common graves in Katyń




Ręce związane na plecach polskiego oficera / Polish officer's wrists tied at the back








Obecne mogiły zamordowanych w Katyniu / Present tombs of those murdered in Katyń.


Źródło / Source: www.wikipedia.pl

Getto Warszawskie. / The Warsaw Ghetto.

W getcie warszawskim przebywała rodzina Teicherów, od chwili przeniesienia się (bądź też przymusowego transportu) z Łodzi do momentu ucieczki. Po ucieczce rodzina zatrzymała się przez kilka dni w willi przy ul. Felińskiego 6, potem rodzice przenieśli się do innego mieszkania, zostawiając u rodziny Gutowskich siedmioletniego Piotrka.

Przez pewien czas p. Janina pracowała w getcie w kolumnie sanitarnej, przeprowadzając dezynfekcję bakterii tyfusu. Była to szansa na przemycanie tam jedzenia lub innych środków niezbędnych do życia, ponieważ Niemcy bali się nawet zbliżyć do nich, w obawie przed chorobą.

Getto to odizolowane od reszty miasta miejsce dla ludności żydowskiej w Warszawie zorganizowane przez okupacyjne władze hitlerowskie w czasie II wojny światowej.
Getto warszawskie zostało utworzone przez okupacyjne władze hitlerowskie 2 października 1940. W tym dniu szef dystryktu Fischer podpisał oficjalne zarządzenie o jego utworzeniu wraz z załącznikiem wymieniającym ulice graniczne "dzielnicy żydowskiej".

Getto powstało na wydzielonym, otoczonym murem od reszty miasta terenie o powierzchni ok. 2,6 km². Granice getta w pierwszym okresie przebiegały ulicami: Wielka (obecnie miejsce po niej zajęte jest przez Pałac Kultury i Nauki), Bagno, pl. Grzybowski, Rynkowa, Zimna, Elektoralna, pl. Bankowy, Tłomackie (obecnie odcinek al. Solidarności), Przejazd, Ogród Krasińskich, Freta, Sapieżyńska, Konwiktorska, Stawki, Okopowa, Towarowa, Srebrna i Złota. Później obszar getta był pomniejszany.

Dzielnica dzieliła się na tzw. duże i małe getto. Jedynym ich połączeniem był wąski przesmyk skrzyżowania Żelaznej z Chłodną. Środkiem ul. Żelaznej przebiegał drewniany wiadukt łączący duże i małe getto(uruchomiony 26. stycznia 1942, według innych źródeł 16 lutego 1942 lub 26 kwietnia 1942). Wysoka na dwa piętra konstrukcja, do której z każdej strony prowadziły pięćdziesięciostopniowe schody, była największą z czterech pieszych przepraw mostowych, jakie powstały na terenie getta. Ze swoistym, gettowym humorem Żydzi nazwali to przejście "Mostem Westchnień". Ruch kołowy pomiędzy dużym a małym gettem odbywał się wąskim pasem wschodniej jezdni Żelaznej. Komunikację na skżyzowaniu z Chłodną regulowały dwie bramy otwierane przemiennie tak, aby raz puścić jadących pomiędzy dwoma częściami getta a raz ruch "aryjski" ulicą Chłodną. Miejsce to, ze względu na wielki ruch i ciasnotę wąskiego przesmyku, nazywano "Dardanelami" lub (ze względu na bestialstwo wartowników niemieckich i SS-manów z narożnej Nordwache) "Scyllą i Charybdą".

W styczniu 1941 roku zamknięto w nim ok. 400 tys. Żydów. Maksymalną liczbę ludności - ok. 460 tys. getto więziło w marcu 1941. W getcie panowały bardzo ciężkie warunki życia oraz terror. Śmiertelność była bardzo wysoka. Tylko w okresie od zamknięcia dzielnicy żydowskiej w październiku 1940 roku do połowy 1942 roku zginęła 1/4 mieszkańców getta.

Czarną sławą zapisała się ulica Karmelicka ze względu na niezwykły natłok ruchu pieszego i kołowego, nazywana przez mieszkańców getta "Gibraltarem" lub "Wąwozem Śmierci". Tędy codziennie przemieszczały się samochody SS do więzienia na Pawiaku i z Pawiaka do Alei Szucha, tu Niemcy maltretowali przechodzących Żydów, a nawet strzelali do nich na oślep.

Pierwszą wielką akcję likwidacyjną getta rozpoczęto 22 lipca 1942. Zamknięto małe getto, wywożąc liczne transporty do obozów zagłady, głównie Treblinki. Do końca 1942 roku wywieziono ok. 300 000 mieszkańców getta. Na jego terenie 9 sierpnia wymordowano około 3 tysięcy Żydów.

Miejsce wywózki z getta nazywało się Umschlagplatz (plac przeładunkowy, służył pierwotnie do przeładowywania towarów przywożonych ze strony "aryjskiej" na wózki w getcie) i mieściło przy dzisiejszej ulicy Stawki (u zbiegu z Dziką). Był to dość spory plac przy bocznicy kolejowej. Aktualnie znajduje się tam Pomnik Umschlagplatz.

Po zakończeniu "akcji likwidacyjnej" teren dotychczasowego getta na południe od Leszna został włączony do "aryjskiej" części Warszawy. Na północ od ul. Leszno przeplatały się ze sobą tzw. tereny dzikie (gdzie nikt nie mógł mieszkać i poruszać się) oraz porozrzucane tereny getta szczątkowego - oddzielone od siebie kwartały budynków, w których mogli zamieszkać pozostali jeszcze w Warszawie Żydzi (było ich około 50-65 tysięcy), pracujący w tzw. szopach, czyli zakładach produkcyjnych na rzecz Niemiec (szop Hallmanna, szop Hoffmana, szop Oschmann-Leszczyński, szop Roehricha, szop szczotkarzy, szop Fritza Schultza, szop Karla Georga Schultza, szop Schillinga, szop Toebbensa, garbarnia Weiglego).

Do kolejnej akcji wysiedleńczej doszło w dniach 18-22 stycznia 1943 na rozkaz Himmlera, który w dniu 9 stycznia 1943 dokonał osobistej inspekcji terenów getta. Wywieziono wtedy do Treblinki około 6 tysięcy Żydów. Styczniowa akcja wywózki Żydów doprowadziła do pierwszego oporu. Bojowcy Mordechaja Anielewicza zaatakowali zbrojnie Niemców prowadzących kolumnę Żydów na Umschlagplatz. Do tego pierwszego starcia doszło na rogu ul. Niskiej i Zamenhofa.

Powstanie w getcie
Nad ranem 19 kwietnia 1943 oddziały niemieckie dowodzone przez szefa warszawskiej SS i policji płk. Ferdynanda von Sammern-Frankenegga wkroczyły na teren getta z dwóch kierunków: Nalewkami i od skrzyżowania ul. Gęsiej z Zamenhofa. Celem akcji była ostateczna likwidacja getta. Wybuchło powstanie. Żydzi stawili niespodziewanie silny opór, zmuszając niemieckie oddziały do wycofania się. Dowództwo sił niemieckich objął gen. SS Jürgen Stroop. Walki trwały do ok. 15 maja. Przywódcą powstania był Mordechaj Anielewicz.

Po upadku powstania nastąpiła ostateczna eksterminacja mieszkańców getta i jego zniszczenie, nadzorowane przez generała SS Jürgena Stroopa.

____________________________________________________________


The Teicher family Lived in Warsaw's ghetto in the period between moving (or compulsory transport) from Łódź and the moment of escape. After the escape the family stayed in the house by the street Felińskiego 6, then the parents moved to some other place leaving the seven- year- old Piotrek at the Gutowski family.

For a certain period of time Janina worked in a sanitary column, in the ghetto area, disinfecting putrid feler bacteria. It was a chance to smuggle food and other comestibles, as the Germans were too afraid to come near the column in fear of a sickness.

The Warsaw Ghetto was the largest of the Jewish ghettos established by Nazi Germany in Warsaw, capital of Poland in the General Government during the German Occupation in World War II. Between 1941 and 1943, starvation, disease and deportations to concentration camps and extermination camps dropped the population of the ghetto from an estimated 450,000 to approximately 71,000. In 1943 the Warsaw Ghetto was the scene of the Warsaw Ghetto Uprising.

The Warsaw Ghetto was established by the German Governor-General Hans Frank on October 16, 1940. At this time, the population of the Ghetto was estimated to be 440,000 people, about 38% of the population of Warsaw. However, the size of the Ghetto was about 4.5% of the size of Warsaw. Nazis then closed off the Warsaw Ghetto from the outside world on November 16, 1940, building a wall with armed guards.

During the next year and a half, thousands of the Polish Jews as well as some Romani people[1] from smaller cities and the countryside were brought into the Ghetto, while diseases (especially typhoid) and starvation kept the inhabitants at about the same number. Average food rations in 1941 for Jews in Warsaw were limited to 253 kcal, compared to 2,325 kcal for gentile Poles and 5,613 kcal for Germans.

Hundreds of four to five year old Jewish children went across en masse to the "Aryan side", sometimes several times a day, smuggling food into the ghettos, returning with goods that often weighed more than they did. Smuggling was sometimes the only source of subsistence for these children and their parents, who would otherwise have died of starvation. Despite the grave hardships, life in the Warsaw Ghetto was rich with educational and cultural activities, conducted by its underground organizations. Hospitals, public soup kitchens, orphanages, refugee centers and recreation facilities were formed, as well as a school system. Some schools were illegal and operated under the guise of a soup kitchen. There were secret libraries, classes for the children and even a symphony orchestra.

On January 18, 1943, the first instance of armed resistance occurred when the Germans started the final expulsion of the remaining Jews. The Jewish fighters had some success: the expulsion stopped after four days and the ŻOB and ŻZW resistance organizations took control of the Ghetto, building shelters and fighting posts and operating against Jewish collaborators. During the next three months, all inhabitants of the Ghetto prepared for what they realized would be a final struggle.

The final battle started on the eve of Passover, April 19, 1943, when the large Nazi force entered the ghetto. After initial setbacks, the Germans under the field command of Jürgen Stroop systematically burned and blew-up the ghetto block by block, rounding up or killing any Jew they could capture. Significant resistance ended on April 23, 1943, and the German operation officially ended in mid-May, symbolically culminated with the demolition of the Great Synagogue of Warsaw on May 16, 1943. According to the official report, at least 56,000 people were killed on the spot or deported to Nazi concentration and death camps, mostly to Treblinka.


Strona poświęcona getcie warszawskiemu wraz z mapą:
http://warsawgetto.org/index.php?mod=plan









Budowa muru getta na zlecenie gubernatora Fischera / Building a wall of ghetto ordered by governor Fischer









Obwieszczenie ostrzegające Polkaów o śmierci za pomoc Żydom / Proclamation warning Poles about death penalty for helping Jews




































Kościół Św.Augustyna oraz ruiny getta, patrząc na wschód / St. Augustine's church and ruins of ghetto, looking east










Wyprowadzenie Żydów z getta warszawskiego, kwiecień 1943 / Deportation of Jews from Warsaw's ghetto in April 1943










Pomnik Powstania w getcie Warszawskim. / Monument of Warsaw's Ghetto Uprising.

Historia Piotrka / Piotrek's Story

Rewers powyższego zdjęcia. / The reverse of the picture above.


Ten mały chłopiec wychowywał się w Łodzi. Jego ojciec był znanym i szanowanym jubilerem, co więcej, powodziło im się bardzo dobrze i wydawałoby się, że nic nie zburzy ich szczęścia. Lecz po wkroczeniu niemieckiej armii do Polski zaczęto tworzyć getta: warszawskie, łódzkie, krakowskie. W efekcie rodzina ta przeniosła się do Warszawy. Nikt dokładnie nie zna ich losów, lecz z relacji p. Janiny wiemy, iż pewnego dnia do willi na Felińskiego 6 tę 3-osobową rodzinę przyprowadziła znajoma rodziny z dolnego Żoliborza. Zapewniała, że prosi o przetrzymanie Żydów tylko na kilka dni.
Faktycznie, po kilku dniach zabrała dorosłych, pozostawiła jednak chłopca. Po jakimś czasie do p. Leonii i jej córek dotarła wiadomość, że mieszkanie, w którym przebywali rodzice malca, zostało "spalone" (wytropione przez Niemców i sprawdzone), a jego mieszkańcy na pewno zginęli.

Kobiety nie miały serca wyrzucić chłopca z domu, został więc z nimi. Nie chciał rozmawiać, zwłaszcza o tym, jak się nazywał. Nazwany został Piotrkiem, na takie też imię i nazwisko- Piotr Chrzanowski p. Janina zdobyła aryjskie papiery wystawione przez proboszcza w podwarszawskiej parafii.

Mijały dni, miesiące, aż do momentu, gdy w zatrzymany został p. Lewandowski. Był on Cichociemnym zrzuconym na warszawski Żoliborz, ukrywał się u Gutowskich. Został złapany przez Niemców w łapance ulicznej, dowództwo konspiracyjne nakazało ewakuację willi w celach bezpieczeństwa, tylko p. Leonia z Piotrkiem zostali na miejscu.


W momencie upadku Powstania Warszawskiego cała ludność Warszawy została wyprowadzona do obozu przejściowego w Pruszkowie. Ponieważ wszyscy musieli opuścić miasto, p. Leonia musiała jakoś zatuszować żydowski wygląd chłopca. Zabandażowała mu całą głowę, tak, jakby był ranny, zostawiła widoczne tylko jedno oko. Gdy sąsiadka zobaczyła zabandażowanego Piotrka, stwierdziła: "To jedno oko wystarczy..."
Miało ono być wystarczającym dowodem na to, że chłopiec jest Żydem. Na szczęście nikt nie zauważył tego szczegółu i p. Leonię z małym Piotrkiem wywieziono z Pruszkowa na wieś.




Dopiero po wyzwoleniu Piotrek przyznał się, że naprawdę nazywa się Henryk Teicher. Lecz dla całej rodziny Gutowskich na zawsze pozostał i pozostanie Piotrusiem.



Myślał tak o sobie nawet po kilkudziesięciu latach, gdy jako dorosły mężczyzna samotnie mieszkał w Izraelu.

________________________________________________________

That little boy grew up In Łódź. His father was a known and respected jeweler, what’s more, they were quite wealthy. It seemed that nothing would ruin their happiness. But after the german army entered Poland, they started creating ghettos: in Warsaw, Łódź, Cracow. In the end the family moved to Warsaw. Nobody knows their exact story, but Mrs. Janina told us that a friend of the family brought that 3 person family to the house by Felińskiego 6 St. She assured that she only wanted them to take care of the family for a couple of days.
Indeed, after a few days she came and took the parents, but left their little son. After a couple of days Mrs. Leonia and her daughters recived a message that the place the boy’s parents stayed in was found by the germans, and all the people were killed.

Women couldn't possibly throw the boy out, so he stayed. He didn’t want to talk, especially about his name. He got a new one- Piotrek, by that name (Piotr Chrzanowski) Janina also got him his kenncard.

Days, months passed when one day Mr. Lewandowski was caught in the street. He was a Silent Dark One who jumped on a parachute and landed on Żoliborz. He was hiding at the Gutowski family. The conspiracy government ordered the evacuation of the house, only Mrs. Leonia and Piotrek stayed.

Historia Ireny / Irena's Story

"Pewnego dnia Maria Litwin przyprowadziła do nas kobietę- opowiada p. Janina- była to właśnie Irena. Jej mąż, też Żyd, był w offlagu. Ktoś przekazał wiadomość, że właśnie na Felińskiego 6 jest dom, w którym na pewno jej pomogą. Przyszła więc do nas Marysia Litwin z Ireną i prosiła o ukrycie jej u nas. Pan Lewandowski, skoczek spadochronowy z Anglii, który też u nas mieszkał potajemnie, stwierdził, że skoro mamy w domu już jednego Żyda [chodzi o Piotrka], to i drugi też może mieszkać. A jak będzie wpadka to i tak nie będzie miało znaczenia czy był jeden czy dwóch Żydów. I tak Irena Palenker, której później załatwiłyśmy papiery na imię Teodozja Guzy mieszkała u nas do końca wojny. Jak się potem dowiedziałyśmy, Irena mieszkała wcześniej u kogoś, oczywiście nikt nie wiedział, że jest Żydówką. Po jakimś czasie właściciel domu zaczął się nią interesować, flirtować i ze strachu o własne życie musiała się przenieść. Przez cały okres okupacji Irena mieszkała u nas, lecz ani razu nie wyszła na dwór, mimo iż rozjaśniła włosy. Oczy miała brązowe, i nie wyglądała na Żydówkę. Tak panicznie się bała, że ktoś mógłby ją złapać, że wolała siedzieć w domu. W międzyczasie piekła ciasteczka z moją mamą, robiła chodaki, które ja potem sprzedawałam. Dopiero po upadku powstania musiała wyjść z domu, ponieważ wszyscy warszawiacy byli prowadzeni do Pruszkowa. Tam nie wiedziała co ją czeka, kręciła się po całym terenie, strasznie bała się wywiezienia na roboty. lecz miała szczęście. Niemcy wzywali jakąś kobietę, Irenę Stankiewicz, lecz nie zgłaszała się. Po trzecim powtórzeniu nazwiska Irena podarła swoją kennkartę na imię Teodozja Guzy i zgłosiła się na miejsce tamtej kobiety. Dostała papiery i była wolna. Pojechała do Krakowa, gdzie wzięło ją do siebie pewne małżeństwo. Po jakimś czasie Irena przyznała się, że była Żydówką. Dopiero po jakimś czasie, gdy poprosiła znajomego lekarza o przetłumaczenie powodu zwolnienia okazało się, że kobieta miała być w 7 miesiącu ciąży! Na jej szczęście Niemcy nie sprawdzali, czy oczekuje dziecka. W czasie pobytu w Krakowie wyszła raz na ulicę i z łapanki trafiła do więzienia Montelupich. Tam po raz kolejny miała szczęście, ponieważ zainteresował się nią jakiś wyższy oficer niemiecki. Do dziś nie wiadomo czy współpracował on z Polakami, czy po prostu zlitował się nad nią. Od tego momentu Irena już do końca wojny nie wyszła z domu. Po wojnie udała się do Łodzi, gdzie została u Marii Litwin i oczekiwała powrotu męża. Gdy powrócił zamieszkali tam, on został dyrektorem MHD (dom handlowy), a ona urodziła córkę Anię. Gdy Ania skończyła 8 lat, sytuacja polityczna w Polsce nie była stabilna. Wtedy zdecydowali się przenieść do Izraela..."

"Przez cały czas o wojnie utrzymywałam kontakt z Ireną. Odwiedzałam ją w Izraelu, ona mnie w Warszawie. Po jej śmierci nadal utrzymuję kontakt z jej córką, Anią..."




Irena Palenker. Zdjęcie powojenne. / Irena Palenker. A picture taken after the war.




Córka Ireny, Ania z synkiem. / Caughter of Irena, Ania with her son.



_____________________________________________________________________

„One day Maria Litwin brought a woman over to our house- Mrs. Janina tells us- and that was Irena. Her husband, also Jew, was in an offlag. Someone passed a message thet there’s a house by Felińskiego 6, and they would surely help there. So Maria came to our house with Irena and asked if we could hide her. Mr. Lewandowski, a parachute jumper from England, who unofficially lived at our house, said that since we have one Jew under the roof [ Piotrek], another one can stay too. And if there’s a set- back, it won’t matter if there was one or two Jews.
And that’s how Irena Palenker, which had fake papers for Teodozja Guzy, lived at our house until the end of the war. As we found out later, Irena lived at some other place, and nobody knew she was Jewish. After a while the owner of the house started to be interested in her, flirting and visiting. In fear of her life she had to move. During the period 1941- 44 Irena lived at our house, but never left it, even though she died her hair blonde. She had brown eyes and didn’t look like a Jew at all. She used to bake cookies with my mom, made sabots, which I sold afterwards. After the end of the Uprising she had to walk out of the house, as all the habitants of Warsaw were led to Pruszków.
She didn’t know what would happen then, she walked around the whole area, terribly afraid of being taken to Germany to work, but she was lucky. Germans kept on calling some woman, Irena Stankiewicz, but she wouldn’t come out. After the third call Irena ripped her kenncard to pieces and took that woman’s place. They gave her papers and she was free, so she went to Cracow, where some marriage took care of her. After some time Irena revealed that she was Jewish. One day she asked her friend who was a doctor to translate the reason why the germans let her go. It turned out that the woman was to be pregnant for 7 months! Lucky for her, the germans didn’t check anything.
During Her stay In Cracow, Irena went out to the street once, was cought and taken to Montelupich prison. That was when she was lucky again, because some important german officer notoiced her. Until today we don’t know whether he co-operated with the Poles or simply took a pitty on her. After that situation Irena never left the house before the end of the war. Then she went to Łódź, where she stayed at Maria Litwin’s house and awaited her husband. When he came, they moved in, he became a manager of MHD (shopping center), she got pregnant and gave birth to Ania. When their only daughter turned 8, the politic situation wasn’t very stable. That’s when they decided to move back to Israel…”


"All the time after the war I kept in touch with Irena. Now that she's gone I still keep in touch with her daughter Ania..."






Zdjęcie Ireny zrobione u niej w domu już w Izraelu. / A picture of Irena taken at her house in Israel.

Willa przy ulicy Felińskiego 6 / Villa by Felińskiego 6

Dom rodziny Gutowskich "widział" wiele podczas swojego istnienia. Okupację, konspirację, powstanie, lata powojenne. Był schronieniem nie tylko dla samej rodziny, ale i dla dwójki Żydów, Cichociemnego z Anglii (skoczek spadochronowy), całej organizacji szkolącej podchorążych, dużej ilości broni, pokaźnych zasobów polskich materiałów konspiracyjnych (ulotki, prasa podziemna).
Jak wiele tam się działo, pokaże nam zdjęcie z objaśnieniami rozkładu domu.

This house has seen a lot during all those years. War, conspiracy, uprising, years following the war. It was a safe place not only for the family, but for two Jews, Mr. Lewandowski (a Silent dark one), military organisation, weapons, guns, underground press.




1. Pokój p. Leonii Gutowskiej, w czasie okupacji matka z córkami siadały sobie wieczorem na niskich stołeczkach na balkoniku. Z tyłu, ukryty za ich osobami siadał Piotrek. Nie mógł być zobaczony przez nieustannie patrolujących ulice Niemców. Chłopiec siedział całymi dniami w domu, nie mógł wychodzić na ogród czy też na ulicę.

Janina's mother's room. During the war years Leonia used to sit on the little balcony with her daughters. Hidden behind them there was small Piotrek. He couldn't have been seen by the Germans, constantly walking in the street. The boy has been spending all the time at home so he needed fresh air.


2. Pokój sióstr Janiny i Wandy Gutowskich- musiały zamieszkać razem w jednym pokoju, ponieważ drugi pokój zajął Piotrek.

Room of sisters- Janina and Wanda- they had to live one room, because the other one was occupied by Piotrek.

3. Okno do salonu.

The living room window.

4. Okienko do piwnicy, w której odbywały się szkolenia "podchorążówki". W podłodze w piwnicy wykopany był dół, będący składem broni koniecznej do szkoleń.

A basement window. That's where the military courses took place. There was a hole in the flood in order to hide all the weapons necessary for teaching.

5. Pokój Piotrka. W pokoju, którego okno wychodziło na dom sąsiadów, zamieszkał Piotrek. Jak mówi p. Janina: "Nikt się nie interesował życiem innych. Nikt nic nie wiedział i nikt nic NIE CHCIAŁ wiedzieć- podkreśla - Tak było bezpieczniej dla wszystkich". Sąsiedzi nie interesowali się tym, kto mieszkał w domu obok.

Piotrek's room. Window was overlooking the neighbours' house. As Mrs. Janina says: "Nobody was interested in the life of others. And NOBODY wanted to know anything. It was safer for everyone that way".

Sprawiedliwi Świata / Righteous of The World

Righteous of The World
by Chaim Chefer

I hear this title and it makes me think
About the people who saved me.
I ask and ask “Oh, my dear God,
Could I have done the same thing?
In a sea of hate stood my home,
Could I shelter a foreign son in my home?
Would I be willing along with my family
Constantly be threatened by certain evil?
Sleepless dark nights watching out for noise
Hearing footsteps of certain evil.
Would I be able to understand every sign,
Would I be ready for this, could I walk like this
Among those who would betray
Not one day, not one week, but so many years!

There a suspicious neighbor, there a look,
and here a sound –
For that one – warm – brotherly clasping of my hand...
Not having any pension – not having anything for this.
Because a person to person must be a people.
Because a people comes at this time through –
So I ask you and ask you once more –
Could I have done the same if I was in their place?

It was they who went to war every day.
It was they who made the world a place for me.
It was they, the pillars, the Righteous brother,
Who this day this world is founded by.

For your courage, and for your warm extended hand
In front of you the Righteous I bow.

Źródło / Source: http://www.savingjews.org/

Odznaczenie Sprawiedliwego Wśród Narodów Świata / Award of A Righteous Among The Nations

Medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (transkrypcja z hebrajskiego: Chasid Umot ha-Olam, חסיד אומות העולם) - najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne nadawane nie-Żydom.

Termin Sprawiedliwy wśród Narodów Świata oznaczał pierwotnie, w żydowskiej tradycji, osoby pochodzenia nie-żydowskiego, które były dobrymi, bogobojnymi ludźmi. Według tej tradycji, wielki zestaw praw i nakazów zawartych w Torze, ale także w księgach Miszna, Gemara i ustnej tradycji, odnosi się tylko do Żydów, którzy odziedziczyli powinności po swoich przodkach. W przeciwieństwie do nich nie-Żydzi powinni przestrzegać jedynie prostych i oczywistych, niemal powszechnie przyjętych praw Noego, ustanowionych po potopie, jak zakaz zabijania ludzi, czy jedzenia surowego mięsa zwierząt.

Judaizm naucza, że "jeśli człowiek niszczy jedno życie, to jest tak, jak gdyby zniszczył cały świat. A jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jest tak, jak gdyby uratował cały świat" (Talmud Babiloński, Sanhedryn, 37a).


Ważne kryteria:

* Uratowany musi być Żydem, a tym, który ocalił mu życie, musi być nie-Żyd.
* Z uratowaniem życia nie mogła się wiązać jakakolwiek rekompensata dla wybawcy.
* Pospieszenie na ratunek musiało wiązać się z jakimś ryzykiem dla życia lub wolności wybawcy.


Odznaczenie Sprawiedliwej Wsród Narodów Świata zostało przyznane " à Janina Gutowska et sa mère Leonia" czyli "Janinie Gutowskiej i jej matce Leonii".

Niestety medal i dyplom odebrać mogła tylko p. Janeczka, jej matka już wtedy nie żyła. W 1984 roku Janina Gutowska udała się do Izraela, gdzie otrzymała wyróżnienie, zasadziła też swoje drzewko oliwne w ogrodzie drzew Sprawiedliwych.

_______________________________________________________


Medal of the Righteous Among The Nations ( in Hebrew: Chasid Umot ha-Olam, חסיד אומות העולם)- highest Israeli civil medal , awarded to non- Jews.


Term Righteous Among The Nations previously in the Jewish tradition ment a non- Jew who was a good, religious person. According to this tradition, all the laws and orders included in Tora, but also in the Mishna, I Gemar books and oral tradition are only for Jews, who have to obey all the rules due to their ancestors. On the contrary, non- Jews should obey only the simple and obvious Noe rules, set after the flood, such as prohibition of killing people or eating raw animal meat.


Important cryteria :

• The saved person has to be Jewish, and the saving person has to be a non- Jew.
• There couldn’t have been and financial recompense for the saver.
• The help had to be bonded with some danger of life of freedom of the saver.


The Righteous Among The Nations Award was granted " à Janina Gutowska et sa mère Leonia", which means “to Janina Gutowska and her mother, Leonia”.
Unfortunately, only Janina could collect the medal and diploma, her mother was gone back then. In 1984 Janina Gutowska went to Israel, where she got the award and planted her olive tree in the forest of the Righteous.




Dyplom Sprawiedliwej Wsród Narodów Świata / Diploma of the Righteous Among The Nations













































P. Janina podczas jednej ze swoich wizyt w Izraelu. / Mrs. Janina during one of her visits in Israel.